HPV หรือเชื้อฮิวแมนแพปพิลโลมาเป็นไวรัสที่พบบ่อยและติดต่อผ่านการสัมผัสผิวหนังระหว่างกิจกรรมทางเพศ เชื้อส่วนใหญ่อาจหายหรือถูกควบคุมได้เอง แต่บางสายพันธุ์ทำให้เกิดหูด และบางสายพันธุ์ที่คงอยู่นานอาจเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด
HPV ไม่ใช่ HIV ทั้งสองเป็นคนละเชื้อ มีวิธีตรวจ ป้องกัน และดูแลต่างกัน บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจเฉพาะบุคคล ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาเอง และไม่ควรใช้ยากัดหูด ตัด หรือจี้ตุ่มเอง
HPV ติดต่ออย่างไร
เชื้อแพร่ผ่านการสัมผัสผิวหนังและเยื่อบุบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือช่องปาก การสอดใส่ไม่ใช่เงื่อนไขเดียว และผู้ที่ไม่มีตุ่มหรืออาการก็ส่งต่อเชื้อได้ HPV อาจอยู่ในร่างกายก่อนพบผลหรืออาการเป็นเวลานาน จึงมักระบุไม่ได้ว่าได้รับเชื้อจากใครหรือเมื่อไร
การมี HPV ไม่ได้แปลว่าไม่สะอาดหรือนอกใจ เป็นการติดเชื้อที่พบได้บ่อยในคนที่เคยมีกิจกรรมทางเพศ
สายพันธุ์ที่ทำให้หูดกับสายพันธุ์เสี่ยงมะเร็งต่างกันอย่างไร
HPV บางสายพันธุ์สัมพันธ์กับหูดหงอนไก่และโดยทั่วไปไม่ใช่กลุ่มหลักที่ทำให้เกิดมะเร็ง ส่วน HPV กลุ่มความเสี่ยงสูงบางสายพันธุ์อาจทำให้เซลล์เปลี่ยนแปลง หากเชื้อคงอยู่นานโดยไม่ได้รับการติดตาม
มะเร็งที่สัมพันธ์กับ HPV อาจเกิดที่ปากมดลูก ทวารหนัก องคชาต ปากช่องคลอด ช่องคลอด และบริเวณคอหอย แต่การพบ HPV ไม่ได้แปลว่าจะเป็นมะเร็งทุกคน การคัดกรองช่วยค้นหาความผิดปกติก่อนเป็นมะเร็งในอวัยวะที่มีแนวทางรองรับ
HPV มีอาการหรือไม่
คนส่วนใหญ่ไม่มีอาการ หูดหงอนไก่อาจเห็นเป็นตุ่มเดี่ยวหรือเป็นกลุ่ม คัน ระคายเคือง หรือมีเลือดออกเมื่อเสียดสี ส่วนการเปลี่ยนแปลงของเซลล์จาก HPV ความเสี่ยงสูงมักไม่มีอาการในระยะแรก
ควรไปตรวจหากพบก้อน แผล เลือดออกผิดปกติ เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ เสียงเปลี่ยนหรือเจ็บคอนาน กลืนลำบาก หรือมีอาการทางทวารหนักที่ไม่หาย อาการเหล่านี้มีหลายสาเหตุและไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป
ตรวจ HPV อย่างไร
การตรวจ HPV ที่ใช้คัดกรองมะเร็งปากมดลูกแตกต่างจากการตรวจดูหูด ผู้ให้บริการอาจใช้การตรวจ HPV การตรวจเซลล์ปากมดลูก หรือทั้งสองอย่างตามอายุ ประวัติ ผลเดิม และแนวทางของพื้นที่ หากผลผิดปกติ อาจต้องตรวจเพิ่มเติม ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งทันที
ยังไม่มีการตรวจคัดกรอง HPV แบบเดียวที่ใช้เป็นประจำกับทุกอวัยวะและทุกคน การตรวจช่องปาก เลือด หรือปัสสาวะทั่วไปไม่สามารถใช้แทนการคัดกรองที่เหมาะสมได้ ผู้ที่ไม่มีปากมดลูกหรือมีความเสี่ยงในอวัยวะอื่นควรถามคลินิกว่ามีการประเมินแบบใดที่เหมาะกับตน
ใครควรคุยเรื่องคัดกรอง
- ผู้ที่มีปากมดลูกและถึงช่วงอายุคัดกรองตามระบบบริการ
- ผู้ที่เคยมีผล HPV หรือผลเซลล์ผิดปกติ
- ผู้ที่มี HIV ใช้ยากดภูมิ หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ
- ผู้ที่มีอาการ ก้อน แผล หรือตุ่มผิดปกติในบริเวณที่เกี่ยวข้อง
- ผู้ที่เคยรักษาความผิดปกติก่อนเป็นมะเร็งหรือมะเร็งจาก HPV
อายุเริ่มตรวจ ชนิดการตรวจ และช่วงห่างไม่ควรกำหนดจากบทความเดียว เพราะแนวทางและสิทธิบริการอาจต่างกันตามประเทศ ภูมิคุ้มกัน และผลเดิม
ถ้าพบ HPV ต้องรักษาอย่างไร
ยังไม่มียาที่ใช้กำจัด HPV ออกจากร่างกายโดยตรง การดูแลเน้นรักษาปัญหาที่เกิดขึ้น เช่น หูดหรือเซลล์ผิดปกติ และติดตามตามความเสี่ยง หูดบางก้อนอาจหายเอง ขณะที่บางก้อนต้องใช้ยาที่สั่งเฉพาะตำแหน่งหรือหัตถการในสถานพยาบาล
ผลคัดกรองเซลล์ผิดปกติไม่ได้ใช้วิธีเดียวกับการรักษาหูด ขั้นตอนอาจเป็นการตรวจซ้ำ ตรวจขยาย หรือนำตัวอย่างไปตรวจ ขึ้นกับระดับความผิดปกติ ไม่ควรเลือกวิธีจากรายชื่อหัตถการทางอินเทอร์เน็ต
วัคซีน HPV ช่วยอะไร
วัคซีนช่วยป้องกันหลายสายพันธุ์ที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งและหูด แต่ไม่ครอบคลุมทุกสายพันธุ์ ไม่รักษาเชื้อที่มีอยู่ และไม่แทนการคัดกรอง ผู้ที่เคยมีเพศสัมพันธ์ เคยมี HPV หรือเคยมีหูดอาจยังได้ประโยชน์จากการป้องกันสายพันธุ์อื่น
จำนวนเข็มและช่วงเวลาขึ้นกับอายุ ภูมิคุ้มกัน ประวัติเดิม และแนวทางบริการ ควรนำข้อมูลการฉีดเดิมไปทบทวนกับสถานพยาบาล ไม่ฉีดซ้ำหรือเริ่มชุดใหม่เอง
ลดโอกาสรับและส่งต่อ HPV
- รับวัคซีนตามแผนที่เหมาะกับตน
- ใช้ถุงยางหรือแผ่นยางอนามัย ซึ่งช่วยลดแต่ไม่ป้องกันได้ทั้งหมด
- ไม่ใช้อุปกรณ์ทางเพศร่วมกันโดยไม่ทำความสะอาดหรือเปลี่ยนถุงยาง
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสหูดหรือแผลที่ยังไม่ได้รับการประเมิน
- เข้ารับการคัดกรองตามอวัยวะ ผลเดิม และคำแนะนำของคลินิก
- งดสูบบุหรี่ เพราะการสูบบุหรี่สัมพันธ์กับการคงอยู่ของเชื้อและความผิดปกติบางชนิด
อ่านเพิ่มได้ที่ หูดหงอนไก่และสิ่งที่ไม่ควรทำเอง และ เลือกวัคซีนกับสุขภาพทางเพศอย่างไร
เมื่อไรควรพบแพทย์เร็ว
ควรไปพบแพทย์เร็วหากก้อนโตเร็ว แข็ง สีเปลี่ยน เป็นแผล มีเลือดออกมาก เจ็บมาก กลืนลำบาก หรืออาการไม่หาย หากมี HIV ใช้ยากดภูมิ ตั้งครรภ์ หรือเคยมีผลเซลล์ผิดปกติ ควรแจ้งผู้ให้บริการเพื่อวางแผนติดตามที่เหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
พบ HPV แปลว่าคู่เพิ่งนอกใจหรือไม่
สรุปไม่ได้ HPV อาจอยู่โดยไม่มีอาการเป็นเวลานาน และมักระบุเวลาได้รับเชื้อไม่ได้ ผลตรวจจึงไม่ใช้บอกว่าเชื้อมาจากใคร
HPV คือ HIV ใช่ไหม
ไม่ใช่ HPV เกี่ยวข้องกับหูดและมะเร็งบางชนิด ส่วน HIV มีผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน เป็นคนละเชื้อและใช้การตรวจต่างกัน
วัคซีนแล้วไม่ต้องคัดกรองใช่ไหม
ยังต้องคัดกรองตามเกณฑ์ เพราะวัคซีนไม่ครอบคลุม HPV ทุกสายพันธุ์และไม่รักษาการติดเชื้อเดิม
สรุป HPV
HPV พบได้บ่อยและไม่ใช่ HIV สายพันธุ์ที่ทำให้หูดส่วนใหญ่มักต่างจากกลุ่มเสี่ยงมะเร็ง การพบเชื้อไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง แต่ควรคัดกรองตามอวัยวะและผลเดิม วัคซีนช่วยป้องกันแต่ไม่ใช้รักษา และไม่ควรใช้ยากัดหูดหรือเลือกการรักษาเอง