ไวรัสตับอักเสบซี เป็นเชื้อที่ติดต่อผ่านเลือดและอาจทำให้ตับอักเสบเรื้อรัง หลายคนไม่มีอาการ แต่ปัจจุบันมียาที่ช่วยให้คนส่วนใหญ่รักษาหายได้เมื่อได้รับการตรวจยืนยันและวางแผนรักษาอย่างเหมาะสม

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด แบ่ง หรือปรับยารักษาเอง เพราะชนิดยาและแผนติดตามขึ้นกับสุขภาพตับ โรคร่วม และยาอื่นที่ใช้อยู่

ไวรัสตับอักเสบซีติดต่ออย่างไร

เชื้อแพร่หลัก ๆ เมื่อเลือดที่มีเชื้อเข้าสู่ร่างกาย เช่น ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดร่วมกัน สักหรือเจาะด้วยอุปกรณ์ที่ไม่ปลอดเชื้อ ใช้ของมีคมที่อาจมีเลือดปนร่วมกัน หรือสัมผัสเลือดโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน

การส่งต่อระหว่างมีเพศสัมพันธ์เกิดได้ โดยเฉพาะเมื่อมีเลือด แผล การเสียดสี หรือการติดเชื้ออื่นร่วมด้วย แต่ไม่ควรตีตราจากรูปแบบความสัมพันธ์ อัตลักษณ์ หรือจำนวนคู่ ควรประเมินเหตุการณ์และตำแหน่งสัมผัสจริง

เชื้อไม่แพร่จากการกอด กินอาหารร่วมกัน ไอ จาม หรือใช้ห้องน้ำร่วมกัน จึงไม่จำเป็นต้องแยกจานชามหรือหลีกเลี่ยงผู้ติดเชื้อ

ไม่มีอาการ แปลว่าไม่มีเชื้อไหม

ไม่ใช่ ผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่มีอาการเป็นเวลานาน หากมีอาการ อาจอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ ปวดบริเวณชายโครงขวา ปัสสาวะเข้ม ตาเหลือง หรือตัวเหลือง แต่อาการเหล่านี้มีสาเหตุอื่นได้ ต้องตรวจจึงทราบ

หากท้องบวมมาก อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ เลือดออกง่าย สับสน ง่วงผิดปกติ ตัวเหลืองมาก หรืออาการทรุดเร็ว ให้ไปโรงพยาบาลโดยเร็ว

ผลแอนติบอดีเป็นบวก แปลว่ามีเชื้ออยู่ตอนนี้ไหม

ไม่เสมอไป ผลแอนติบอดีบอกว่าเคยสัมผัสเชื้อ แต่บางคนกำจัดเชื้อได้เองหรือเคยรักษาหายแล้ว แอนติบอดีก็ยังเป็นบวกได้ จึงต้องตรวจที่มองหาเชื้อโดยตรงเพื่อยืนยันว่ามีการติดเชื้ออยู่ในปัจจุบันหรือไม่

อย่าเพิ่งสรุปว่าต้องรักษาหรือหายแล้วจากผลเพียงรายการเดียว หากเพิ่งมีเหตุสัมผัสไม่นาน ผลแอนติบอดีอาจยังไม่ขึ้น ควรบอกวันที่และลักษณะเหตุการณ์แก่คลินิกเพื่อเลือกชนิดและเวลาตรวจ

ก่อนรักษาต้องประเมินอะไร

ยืนยันว่ามีเชื้ออยู่ในเลือดขณะนี้
ประเมินการอักเสบ พังผืด หรือภาวะตับแข็งตามความเหมาะสม
ทบทวนยา สมุนไพร และอาหารเสริม เพราะบางชนิดมีผลต่อกัน
ตรวจหรือทบทวนสถานะไวรัสตับอักเสบบีและ HIV
แจ้งการตั้งครรภ์หรือแผนตั้งครรภ์

บางคนไม่จำเป็นต้องตรวจสายพันธุ์เชื้อก่อนรักษาแบบเดียวกับแนวทางเก่า ขึ้นกับสูตรยาที่ระบบบริการใช้ ประวัติการรักษา และสภาพตับ จึงไม่ควรเลือกยาจากตารางสายพันธุ์ในอินเทอร์เน็ต

ไวรัสตับอักเสบซีรักษาหายได้ไหม

ยาต้านไวรัสชนิดออกฤทธิ์ตรงช่วยให้คนส่วนใหญ่รักษาหายได้ แต่ผลรายบุคคลขึ้นกับหลายปัจจัย คำว่า “หาย” ต้องยืนยันด้วยการตรวจไม่พบเชื้อตามช่วงเวลาที่ผู้ให้บริการกำหนดหลังจบยา ไม่ใช่ดูจากอาการ ค่าตับ หรือผลแอนติบอดี

แม้รู้สึกดีขึ้นก็ไม่ควรหยุดยาเอง หากลืมยา อาเจียนหลังใช้ยา มีผลข้างเคียง หรือยาใกล้หมด ให้ติดต่อคลินิกหรือเภสัชกร ไม่กินชดเชยเป็นสองเท่าและไม่ใช้ยาของผู้อื่น

หายแล้วต้องติดตามต่อหรือไม่

ผู้ที่ไม่มีพังผืดรุนแรงอาจมีแผนติดตามต่างจากผู้ที่มีตับแข็ง ผู้ที่มีตับแข็งยังอาจต้องเฝ้าระวังมะเร็งตับต่อแม้รักษาเชื้อหายแล้ว ทีมดูแลจะบอกชนิดและช่วงเวลาตรวจที่เหมาะกับผลเดิม

การรักษาหายไม่ได้ทำให้มีภูมิคุ้มกัน ผู้ที่สัมผัสเชื้ออีกสามารถติดใหม่ได้ และผลแอนติบอดีอาจยังเป็นบวก จึงต้องใช้การตรวจที่มองหาเชื้อโดยตรงเมื่อประเมินการติดเชื้อใหม่

หากมี HIV ร่วมด้วยควรรู้อะไร

ผู้ที่มี HIV สามารถรักษาไวรัสตับอักเสบซีได้ แต่ต้องทบทวนยาต้าน HIV และยาอื่นร่วมกัน เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างยา ไม่ควรหยุดหรือเปลี่ยนยาต้าน HIV เพื่อเริ่มยาตับอักเสบซีเอง

การใช้ยาต้าน HIV ต่อเนื่องและรักษาไวรัสตับอักเสบซีช่วยดูแลสุขภาพโดยรวม แต่การรักษาเชื้อหนึ่งไม่สามารถแทนการรักษาอีกเชื้อหนึ่งได้

ลดโอกาสรับและส่งต่อเชื้อ

ไม่ใช้เข็ม กระบอกฉีด หรืออุปกรณ์เตรียมสารร่วมกัน
ไม่ใช้มีดโกน แปรงสีฟัน หรือของมีคมที่อาจเปื้อนเลือดร่วมกัน
เลือกร้านสักหรือเจาะที่ใช้อุปกรณ์ปลอดเชื้อ
ปิดแผลและทำความสะอาดคราบเลือดอย่างปลอดภัย
ใช้ถุงยางและสารหล่อลื่นเพื่อลดแผลและเลือดระหว่างเพศสัมพันธ์ตามความเหมาะสม
ไม่บริจาคเลือดเมื่อมีหรือเคยมีการติดเชื้อ โดยตรวจสอบเกณฑ์กับหน่วยรับบริจาค

ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบซี แต่คลินิกอาจประเมินวัคซีนไวรัสตับอักเสบเอและบีเพื่อช่วยปกป้องตับ

อ่านเพิ่มได้ที่ ไวรัสตับอักเสบบี การตรวจและวัคซีน และ ใช้ยาต้าน HIV ให้เข้ากับชีวิตประจำวัน

คำถามที่พบบ่อย

ผลแอนติบอดีเป็นบวกตลอด แปลว่ายังมีเชื้อไหม

ไม่จำเป็น แอนติบอดีอาจคงอยู่หลังเชื้อหาย ต้องใช้การตรวจที่หาเชื้อโดยตรงเพื่อบอกว่ามีเชื้อในปัจจุบันหรือไม่

ค่าตับปกติ แปลว่าไม่ต้องรักษาไหม

สรุปไม่ได้ ค่าตับอาจปกติได้แม้มีเชื้อ ต้องดูผลยืนยันเชื้อและประเมินสุขภาพตับร่วมกัน

รักษาหายแล้วติดใหม่ได้ไหม

ได้ เพราะการหายไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกันป้องกันการติดครั้งใหม่ จึงยังต้องลดการสัมผัสเลือดและตรวจตามเหตุการณ์

สรุปไวรัสตับอักเสบซี

ไวรัสตับอักเสบซีมักไม่มีอาการและรักษาหายได้ในคนส่วนใหญ่ แต่ผลแอนติบอดีบวกยังไม่ยืนยันว่ามีเชื้อ ต้องตรวจหาเชื้อโดยตรง ประเมินตับและยาที่ใช้อยู่ก่อนรักษา ไม่ควรเลือกหรือหยุดยาเอง และยังติดใหม่ได้หลังรักษาหาย

ไวรัสตับอักเสบซี อันตรายที่ซ่อนอยู่กับสุขภาพตับของคุณ