ในยุคปัจจุบัน ปรากฏการณ์ที่เรียกว่า Chemsex หรือการใช้สารกระตุ้นก่อนหรือระหว่างกิจกรรมทางเพศ ถูกพูดถึงมากขึ้นในวงการสุขภาพ และสาธารณสุข โดยเฉพาะในกลุ่มประชากรเมืองใหญ่หรือกลุ่มชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM) พฤติกรรมนี้มีจุดเริ่มต้นจากความต้องการเพิ่มความมั่นใจหรือความสุขทางเพศ แต่กลับกลายเป็นปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงต่อ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs) และ เอชไอวี (HIV)
แม้ Chemsex จะเป็นคำที่ไม่ค่อยพูดถึงในที่สาธารณะ แต่แพทย์ และนักวิชาการทั่วโลกต่างยอมรับว่ามันคือหนึ่งในความท้าทายด้านสุขภาพของยุคสมัย การทำความเข้าใจอย่างถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้เราสามารถให้ความรู้ ป้องกัน และลดอันตรายได้อย่างเหมาะสม
Chemsex คืออะไร?
คำว่า Chemsex มาจากคำว่า Chemical และ Sex หมายถึง การใช้สารกระตุ้น หรือสารเสพติดบางชนิดก่อน หรือระหว่างกิจกรรมทางเพศ โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มความตื่นตัว ลดความเขินอาย หรือยืดระยะเวลาของการมีเพศสัมพันธ์
แม้คำนี้จะไม่ได้หมายความถึงการใช้สารเสพติดอย่างผิดกฎหมายเสมอไป แต่ในหลายกรณี สารที่ถูกใช้มีผลต่อสมอง และระบบประสาท ทำให้เกิดความรู้สึกผ่อนคลาย สูญเสียการยับยั้งชั่งใจ และอาจนำไปสู่พฤติกรรมทางเพศที่มีความเสี่ยง
สิ่งที่ทำให้ Chemsex กลายเป็นประเด็นสำคัญด้านสาธารณสุข ไม่ใช่เพียงเรื่องการใช้สารเท่านั้น แต่คือ ผลกระทบต่อสุขภาพโดยรวม ทั้งในด้านกาย จิตใจ และสังคม
ทำไม Chemsex จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์?
เมื่อมีเพศสัมพันธ์ภายใต้อิทธิพลของสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท การตัดสินใจ (judgment) และการยับยั้งชั่งใจ (inhibition) ลดลง สมาธิ และความจำระยะสั้นถูกรบกวน ทำให้ พฤติกรรมป้องกัน ที่ปกติทำได้ดีสะดุด เช่น ลืมใช้ถุงยางอนามัย ใช้ผิดวิธี ไม่เปลี่ยนถุงยางอนามัยเมื่อเปลี่ยนคู่นอน หรือไม่ใช้สารหล่อลื่นอย่างเหมาะสม นอกจากนี้ฤทธิ์กระตุ้นทำให้กิจกรรมยืดนาน และรุนแรงขึ้น เสี่ยงเกิดแผลถลอกจิ๋ว ๆ ที่เยื่อบุซึ่งเป็น ประตูเข้าสู่เชื้อ ได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะการร่วมเพศทางทวารหนักที่เยื่อบุบอบบางกว่า
- การไม่ใช้ถุงยางอนามัย หรือใช้ไม่ถูกวิธี เมื่อการรับรู้ และการประสานงานลดลง โอกาส ถุงยางอนามัยหลุด/ขาด สูงขึ้น และบางครั้งใช้ขนาดไม่พอดี ไม่เปลี่ยนถุงยางอนามัย ระหว่างคู่นอนหรือกิจกรรม ส่งผลให้ประสิทธิภาพป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ลดลงอย่างมาก หลักฐานจำนวนมากชี้ว่าการดื่มแอลกอฮอล์และใช้สารกระตุ้นสัมพันธ์กับ condomless sex และพฤติกรรมเสี่ยงอื่น ๆ เช่นคู่นอนหลายคนในช่วงเวลาเดียวกัน ซึ่งล้วนเพิ่มความเสี่ยงรับ-แพร่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และเอชไอวี, ตลอดจนทำให้ลืมรับ/ลืมกินยาป้องกันหรือยารักษาในเวลาเหมาะสมด้วย
- การมีคู่นอนหลายคนในช่วงเวลาสั้น ภายใต้อิทธิพลของสารกระตุ้น คนจำนวนหนึ่งมีแนวโน้ม เปลี่ยนคู่นอนถี่ขึ้น ภายในคืนเดียว/กิจกรรมเดียว ความถี่ และจำนวนเครือข่ายคู่นอนที่สูงคือปัจจัยตัวคูณ (multiplier) ของการแพร่เชื้อในระดับเครือข่าย โดยเฉพาะในชุมชนที่อัตราโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ สูงอยู่แล้ว การคัดกรอง และรักษาทันทีทำได้ยากหากเกิดการพบคู่นอนแบบฉับพลัน/ไม่รู้ประวัติสุขภาพซึ่งกัน และกัน
- การมีเพศสัมพันธ์ที่รุนแรงจนเกิดบาดแผล กิจกรรมยืดนาน/รุนแรงขึ้นเพิ่มความเสี่ยงเกิด micro-tears ที่ผิวเยื่อบุช่องปาก อวัยวะเพศ และทวารหนัก โดยเฉพาะทวารหนักที่ไม่มีการหล่อลื่นตามธรรมชาติ แผลจิ๋ว ๆ เหล่านี้ทำให้เชื้อแบคทีเรีย/ไวรัสผ่านเข้าสู่กระแสเลือดได้ง่าย จึงสัมพันธ์กับการติดเชื้อหนองใน หนองในเทียม ซิฟิลิส และเอชไอวีที่สูงขึ้นในกลุ่มที่มี sexualized drug use ตามรายงานระบาดวิทยาในยุโรป และอังกฤษ
- การใช้ของร่วมกัน เช่น เข็มฉีด/อุปกรณ์อื่น กรณีที่มีการฉีดสาร (slamming) การใช้เข็ม/อุปกรณ์ร่วมกันเป็น ช่องทางความเสี่ยงสูงสุด สำหรับเอชไอวี ไวรัสตับอักเสบซี และยังอาจเสี่ยงไวรัสตับอักเสบบี หากไม่มีวัคซีนหรือภูมิคุ้มกัน นอกเหนือจากเข็ม การแชร์อุปกรณ์ที่เปื้อนเลือด/สารคัดหลั่ง (เช่น ช้อนกรอง หลอด/สายดูด) ก็เป็นเส้นทางถ่ายทอดเชื้อบางชนิดได้ด้วย จึงเน้นมาตรการลดอันตราย (harm reduction) เช่น อุปกรณ์สะอาด เข็มใหม่ และบริการตรวจ-รักษาร่วมกับให้คำปรึกษาเฉพาะด้าน
ผลลัพธ์ที่เห็นในโรคแต่ละชนิด
- ซิฟิลิส: การสัมผัสแผลริมแข็งหรือรอยโรคระยะติดเชื้อบวกกับกิจกรรมที่ยืดนาน/ถี่ขึ้น ทำให้อัตราติดเชื้อเพิ่มขึ้นในเครือข่ายเดียวกันได้รวดเร็ว หากไม่ได้ตรวจคัดกรองตามรอบ จะพลาดระยะแรกซึ่งรักษาง่ายที่สุด
- หนองใน-หนองในเทียม: การไม่ใช้ถุงยางอนามัย และ micro-tears เพิ่มโอกาสติดเชื้อ โดยเฉพาะบริเวณคอหอย/ทวารหนักซึ่งมักไม่มีอาการ แต่เป็นแหล่งแพร่เชื้อสำคัญ จึงควรตรวจหลายตำแหน่ง (multi-site testing) ในกลุ่มเสี่ยง
- ไวรัสตับอักเสบ บี/ซี: เสี่ยงจากเลือด และของเหลว การฉีดร่วม และกิจกรรมรุนแรงที่เกิดเลือดปริมาณน้อย ๆ เพิ่มความเสี่ยง HBV/HCV แนะนำฉีดวัคซีน HBV และตรวจคัดกรอง HCV สม่ำเสมอในกลุ่มมีพฤติกรรมเสี่ยง
- เอชไอวี (HIV): ความเสี่ยงเพิ่มจากหลายกลไกพร้อมกัน—พฤติกรรมไม่ป้องกัน, คู่นอนหลายคน, แผลเยื่อบุ, และการใช้เข็มร่วม—เมื่ออยู่ในเครือข่ายที่มีความชุกเอชไอวีสูง ความเสี่ยงโดยรวมยิ่งทวีคูณ โดยเฉพาะใน MSM ที่ทั่วโลกมีโอกาสติดเอชไอวีสูงกว่าประชากรทั่วไปหลายเท่า จำเป็นต้องเข้าถึงบริการป้องกัน/ตรวจที่ถี่ และเป็นมิตร
เอชไอวี และ Chemsex มีความเสี่ยงที่มากกว่าที่คิด
- การเพิ่มโอกาสสัมผัสเชื้อโดยตรง (Direct biological risk) ฤทธิ์กระตุ้นทำให้กิจกรรมยาวนานขึ้นและรุนแรงขึ้น เพิ่มความถี่ของการสอดใส่ การเปลี่ยนท่วงท่า และลดการรับรู้ความเจ็บ/แสบ นำไปสู่ micro-tears ในเยื่อบุ—โดยเฉพาะทวารหนัก—ซึ่งเป็นช่องทางให้ไวรัสผ่านได้ง่ายขึ้น ความเสี่ยงยิ่งสูงหากคู่นอนมี viral load สูง หรือเป็นการร่วมเพศแบบไม่ใช้ถุงยางอนามัย และไม่มีสารหล่อลื่นที่เพียงพอ งานวิจัยระบาดวิทยาในอังกฤษ/ยุโรปชี้ความเชื่อมโยงชัดระหว่าง chemsex กับอุบัติการณ์ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการสัมผัสเสี่ยงเอชไอวีที่มากขึ้นใน gbMSM (gay, bisexual and other MSM) รวมทั้งผู้มีเอชไอวีเองที่ยังรายงานพฤติกรรมเสี่ยงเมื่อมีการใช้สารร่วมด้วย
- การละเลยการป้องกัน (Prevention lapse) ภาวะมึนเมาทำให้ ลืมหรือปฏิเสธ การป้องกัน เช่น ไม่ใช้ถุงยางอนามัย ไม่เตรียม/ลืมกิน PrEP ตามระบอบที่ถูกต้อง หรือลืมเริ่ม PEP ภายใน 72 ชั่วโมงหลังเสี่ยง นอกจากนี้ยังทำให้ พลาดยา (missed doses) ของผู้ที่มีเอชไอวีอยู่แล้ว ส่งผลต่อการคงระดับยา ART และอาจทำให้ viral load ขยับสูงขึ้นชั่วคราว ลดประสิทธิภาพ U=U ในช่วงนั้น ๆ แนวทางจากหน่วยงานด้านเอชไอวีสหรัฐฯอธิบายชัดเจนว่าการใช้แอลกอฮอล์/สารสัมพันธ์กับการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน และการพลาดยาป้องกัน/ยารักษา ซึ่งเพิ่มโอกาสติด/แพร่เชื้อได้จริง จึงต้องเน้นสนับสนุนการยึดมั่นการใช้ยา (adherence) และการเข้าถึง PrEP/PEP ที่เป็นมิตรต่อผู้ใช้บริการ
- การใช้เข็มร่วมกัน (Parenteral risk) Slamming หรือการฉีดสารร่วมกับกิจกรรมทางเพศมีความเสี่ยงสูงสุดต่อเอชไอวี และ HCV จากการปนเปื้อนเลือด ทั้งการแชร์เข็ม/กระบอกฉีด และอุปกรณ์อื่น ๆ (ช้อน กรอง สาย) องค์การสหประชาชาติ/UNODC-WHO แนะนำแพ็กเกจลดอันตรายที่มีหลักฐานรองรับ ได้แก่ เข็ม และกระบอกฉีดใหม่-สะอาด โปรแกรมแจกอุปกรณ์ ปลอดภัย, วัคซีน HBV, การตรวจ-รักษาเอชไอวี/ไวรัสตับอักเสบ, ถุงยางอนามัย+สารหล่อลื่น และการให้คำปรึกษาแบบบูรณาการกับสุขภาพจิต/เสพติด เพื่อกดความเสี่ยงเชิงโครงสร้างดังกล่าว
ผลกระทบต่อสุขภาพจิต และสังคม
Chemsex ไม่เพียงกระทบต่อสุขภาพกายเท่านั้น แต่ยังส่งผลลึกต่อสุขภาพจิต เช่น
- ภาวะวิตกกังวล และซึมเศร้า
- ความรู้สึกผิดหรือตีตราตนเอง
- การเสพติดซ้ำซ้อน (ทั้งสาร และพฤติกรรม)
- ปัญหาความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง
หลายคนที่ประสบภาวะ ติดพฤติกรรม Chemsex พบว่าตนเองสูญเสียความมั่นใจในการเข้าสังคมหรือมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อผู้อื่น ทำให้คุณภาพชีวิตลดลง
สัญญาณเตือนว่าคุณอาจกำลังเสี่ยงจาก Chemsex
- ใช้สารกระตุ้นเพื่อเพิ่มความกล้าทางเพศเป็นประจำ
- รู้สึกว่าควบคุมพฤติกรรมไม่ได้เมื่อใช้สาร
- มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันหรือจำไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้น
- รู้สึกผิด วิตกกังวล หรือหลีกเลี่ยงการเข้าสังคม
- ติดเชื้อเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ซ้ำหลายครั้ง
หากมีอาการเหล่านี้ ควรเข้าพบผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพหรือศูนย์ให้คำปรึกษาที่ปลอดภัย และไม่ตีตรา เพื่อขอความช่วยเหลืออย่างเหมาะสม
แนวทางการป้องกัน และลดอันตรายจาก Chemsex
แนวทางสาธารณสุขในหลายประเทศให้ความสำคัญกับ การลดอันตราย (Harm Reduction) มากกว่าการประณาม เพื่อช่วยให้ผู้มีพฤติกรรมเสี่ยงสามารถเข้าถึงการรักษา และการให้คำปรึกษาได้อย่างปลอดภัย
- ตรวจสุขภาพทางเพศเป็นประจำ การตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และเอชไอวีอย่างน้อยทุก 3–6 เดือน ช่วยให้พบการติดเชื้อได้เร็ว และรักษาได้ทัน
- ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง ไม่ว่าจะเป็นเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ปาก หรือทวารหนัก การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกวิธีคือวิธีที่ได้ผลที่สุดในการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
- ใช้ยา PrEP และ PEP อย่างถูกวิธี
- PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis): ยาป้องกันเอชไอวีก่อนมีความเสี่ยง
- PEP (Post-Exposure Prophylaxis): ยาป้องกันหลังมีความเสี่ยง ภายใน 72 ชั่วโมง
- หลีกเลี่ยงการใช้เข็มร่วมกับผู้อื่น หากมีการใช้สารกระตุ้นในรูปแบบฉีด ควรใช้เข็มสะอาด และไม่ใช้ร่วมกับผู้อื่น
- ขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ หลายคลินิก และมูลนิธิด้านสุขภาพทางเพศมีบริการให้คำปรึกษาโดยไม่ตีตรา สามารถช่วยวางแผนการลดความเสี่ยง และเข้าถึงบริการรักษาได้
การดูแลสุขภาพจิตหลังผ่านพฤติกรรม Chemsex
การฟื้นฟูสุขภาพจิตเป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้การดูแลร่างกาย ผู้ที่เคยมีพฤติกรรม Chemsex ควรได้รับการสนับสนุนจากจิตแพทย์ นักจิตวิทยา หรือกลุ่มสนับสนุนที่เข้าใจ เช่น
- การบำบัดพฤติกรรม (CBT)
- การเข้ากลุ่มเพื่อนช่วยเพื่อน (Peer Support)
- การฝึก Mindfulness เพื่อควบคุมอารมณ์
อ่านบทความอื่น ๆ เพิ่มเติม
- เอชไอวี คืออะไร? ทุกเรื่องที่คุณต้องรู้เพื่อชีวิตที่ปลอดภัย
- STI/STD คืออะไร? ทุกเรื่องที่ควรรู้เพื่อป้องกัน และดูแลตัวเอง
Chemsex ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่คือความจริงที่เกิดขึ้นในสังคมยุคปัจจุบัน การให้ข้อมูลที่ถูกต้อง และไม่ตีตรา คือหัวใจของการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และเอชไอวี
สิ่งสำคัญคือ การรู้เท่าทันความเสี่ยง, การใช้วิธีป้องกันอย่างเหมาะสม, และ การเข้าถึงบริการสุขภาพที่ปลอดภัย และเป็นมิตร เพราะสุขภาพทางเพศ คือส่วนหนึ่งของคุณภาพชีวิตที่ดีของทุกคน
เอกสารอ้างอิง
- World Health Organization (WHO). HIV and sexually transmitted infections. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). HIV Risk and Prevention. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.cdc.gov/hiv/basics/prevention.html
- United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). HIV prevention, treatment, care and support for people who use stimulant drugs. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.unodc.org
- UNAIDS. Chemsex and HIV: What we know and how to respond. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.unaids.org
- กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการป้องกันและลดอันตรายจากพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศและสารเสพติด. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th