PrEP ป้องกัน HIV เป็นยาสำหรับผู้ที่ยังไม่มี HIV และต้องการลดโอกาสติดเชื้อก่อนมีความเสี่ยง PrEP ไม่ใช่วัคซีน ไม่ใช่ยาคุมกำเนิด และไม่ใช่ยารักษา HIV
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรตรวจ HIV และให้หน่วยบริการช่วยเลือกแผน ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด แบ่ง เปลี่ยน หรือปรับ PrEP เอง
PrEP ป้องกัน HIV ได้อย่างไร
เมื่อใช้ถูกวิธีและต่อเนื่องตามแผน PrEP ช่วยลดโอกาสติด HIV ได้มาก แต่ไม่มีวิธีใดรับรองผลเฉพาะบุคคลได้ 100% ผลขึ้นกับชนิด PrEP วิธีใช้ ความต่อเนื่อง และช่วงเวลาที่อาจสัมผัสเชื้อ
PrEP ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม เริม HPV หรือการตั้งครรภ์ สามารถใช้ร่วมกับถุงยาง สารหล่อลื่น การตรวจสุขภาพทางเพศ วัคซีน และวิธีคุมกำเนิดตามความต้องการ
ใครอาจพิจารณาใช้ PrEP
ทุกคนที่ยังไม่มี HIV และต้องการเพิ่มทางเลือกป้องกันสามารถขอคำปรึกษาได้ เช่น ใช้ถุงยางไม่สม่ำเสมอ มีคู่ที่ยังไม่ทราบสถานะ HIV มีคู่นอนหลายคน ใช้อุปกรณ์ฉีดร่วมกัน เคยใช้ PEP หรือเพียงต้องการความมั่นใจเพิ่ม ไม่จำเป็นต้องรอให้มองตัวเองว่าอยู่ใน “กลุ่มเสี่ยงสูง”
การใช้ PrEP เป็นเรื่องส่วนบุคคล ไม่ควรใช้สถานะการกินยาตัดสินพฤติกรรม อัตลักษณ์ หรือความสัมพันธ์ของใคร
PrEP มีรูปแบบใดบ้าง
PrEP มีหลายรูปแบบ เช่น ยารับประทานทุกวัน ยารับประทานตามเหตุการณ์ และยาฉีดออกฤทธิ์ยาว ไม่ใช่ทุกแบบเหมาะกับทุกคนหรือมีให้บริการทุกแห่ง
การเลือกขึ้นกับชนิดยา ช่องทางที่อาจสัมผัสเชื้อ สุขภาพเดิม ยาอื่น ความสามารถในการวางแผน และความสะดวกในการมาตามนัด อย่านำสูตรจำนวนเม็ดหรือชั่วโมงจากอินเทอร์เน็ตมาเริ่มเอง เพราะข้อกำหนดของแต่ละรูปแบบต่างกัน
ก่อนเริ่ม PrEP ต้องตรวจอะไร
การยืนยันว่าไม่มี HIV เป็นขั้นตอนสำคัญ เพราะหากมี HIV อยู่แล้ว ต้องใช้แผนรักษาที่ครบถ้วนกว่า PrEP ผู้ให้บริการจะถามเหตุเสี่ยงล่าสุด อาการที่อาจเข้ากับการติดเชื้อระยะแรก และวันที่ตรวจครั้งก่อน
ตามชนิด PrEP และข้อมูลของแต่ละคน อาจมีการประเมินไต ไวรัสตับอักเสบบี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การตั้งครรภ์ ยาประจำ ฮอร์โมน สมุนไพร หรืออาหารเสริม ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจเหมือนกันทั้งหมด
ถ้าเหตุเพิ่งเกิดควรทำอย่างไร
หากเหตุสัมผัสเกิดแล้วและยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ติดต่อหน่วยบริการทันทีเพื่อประเมิน PEP ซึ่งควรเริ่มเร็วที่สุด PrEP ไม่ได้ใช้แทน PEP เพื่อย้อนกลับไปป้องกันเหตุที่เกิดแล้ว
หากเกิน 72 ชั่วโมงก็ยังควรไปปรึกษาเพื่อวางแผนตรวจและการป้องกันครั้งต่อไป อ่านขั้นตอนเร่งด่วนได้ที่ PEP หลังเสี่ยง HIV
ระหว่างใช้ PrEP ต้องติดตามอะไร
- ตรวจ HIV ตามรอบที่ผู้ให้บริการนัด
- ทบทวนการใช้ยา เหตุเสี่ยงใหม่ และช่วงที่อาจลืมหรือขาดยา
- ติดตามไตหรือสุขภาพด้านอื่นตามชนิดยาและข้อมูลส่วนบุคคล
- ตรวจ STI ตามตำแหน่งที่อาจสัมผัส แม้ไม่มีอาการ
- คุยเรื่องผลข้างเคียง ยาใกล้หมด ค่าใช้จ่าย หรือความสะดวกในการรับบริการ
ตารางติดตามอาจต่างกันตามชนิด PrEP อายุ สุขภาพ และแนวทางของหน่วยบริการ จึงไม่ควรกำหนดรอบตรวจเองจากบทความเดียว
ถ้าลืมยา ขาดยา หรืออยากหยุด ควรทำอย่างไร
จดเวลาที่ใช้ยาครั้งล่าสุด วันที่มีเหตุเสี่ยง และจำนวนครั้งที่ลืม แล้วติดต่อคลินิกหรือเภสัชกร อย่ากินเพิ่มเป็นสองเท่า เปลี่ยนแผน หรือสลับจากรายวันไปตามเหตุการณ์เอง
หากอยากหยุด ควรวางแผนให้การป้องกันครอบคลุมเหตุล่าสุด และประเมินเรื่องไวรัสตับอักเสบบีเมื่อเกี่ยวข้อง เพราะ PrEP แบบรับประทานบางชนิดมีผลต่อไวรัสนี้ด้วย การหยุดโดยไม่มีแผนอาจกระทบตับได้
ผลข้างเคียงแบบไหนควรติดต่อคลินิก
บางคนอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ท้องไม่สบาย หรือมีอาการบริเวณฉีด หากอาการรบกวนชีวิต ไม่ดีขึ้น หรือทำให้ใช้ยาต่อไม่ได้ ให้ติดต่อหน่วยบริการก่อนหยุดยาเอง
ควรไปฉุกเฉิน หากหายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม เป็นลม สับสน มีผื่นพุพอง หรืออาการทรุดเร็ว
ขอรับ PrEP จากที่ไหนจึงปลอดภัย
เลือกโรงพยาบาล คลินิกสุขภาพทางเพศ หรือบริการเทเลเฮลท์ที่มีผู้ให้บริการตรวจสอบได้ มีการตรวจ HIV ก่อนเริ่ม มีฉลากยา มีช่องทางปรึกษาเมื่อเกิดปัญหา และมีแผนติดตาม ไม่ควรซื้อจากบัญชีออนไลน์ที่ขายยาอย่างเดียวหรือใช้ยาที่รับต่อจากผู้อื่น
รายชื่อหน่วยบริการ เวลาเปิด สิทธิ และค่าใช้จ่ายเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบก่อนเดินทาง และถามให้ครบว่ามีค่ายา ค่าตรวจ ค่าพบผู้ให้บริการ และค่านัดติดตามหรือไม่ อ่านต่อเรื่อง การซื้อ PrEP ออนไลน์อย่างปลอดภัย
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PrEP ป้องกัน HIV
ใช้ฮอร์โมนอยู่ ใช้ PrEP ได้ไหม
หลายคนใช้ร่วมกันได้ ควรแจ้งชื่อและวิธีใช้ฮอร์โมนทั้งหมดเพื่อให้ผู้ให้บริการตรวจความเหมาะสมกับ PrEP ชนิดที่เลือก
ใช้ PrEP แล้วต้องใช้ถุงยางไหม
PrEP มุ่งป้องกัน HIV ส่วนถุงยางช่วยลดโอกาส STI อื่นและการตั้งครรภ์ได้ การเลือกใช้ควรขึ้นกับข้อมูล ความต้องการ และสถานการณ์ โดยไม่กล่าวโทษหรือตัดสินกัน
PrEP ต้องใช้ตลอดชีวิตไหม
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน แต่ควรวางแผนเริ่มและหยุดกับผู้ให้บริการ เพื่อให้การป้องกันครอบคลุมและดูแลสุขภาพอื่นที่เกี่ยวข้อง
ขอคำปรึกษาก่อนโดยยังไม่เริ่มยาได้ไหม
ได้ การถามข้อมูลไม่ได้ผูกมัดว่าต้องเริ่มยา คุณสามารถคุยเรื่องประโยชน์ ข้อจำกัด ค่าใช้จ่าย ความเป็นส่วนตัว และรูปแบบบริการก่อนตัดสินใจ
สรุป PrEP ป้องกัน HIV
PrEP เป็นทางเลือกป้องกัน HIV สำหรับผู้ที่ยังไม่มีเชื้อ ขั้นแรกคือการตรวจและคุยกับหน่วยบริการ จากนั้นใช้ตามแผนและติดตามตามนัด หากลืมยา มีผลข้างเคียง เกิดเหตุเสี่ยงใหม่ หรืออยากหยุด ให้ขอคำแนะนำก่อนปรับยาเอง