การใช้เข็มร่วมกัน รวมถึงกระบอกฉีดยาหรืออุปกรณ์เตรียมยาร่วมกัน อาจทำให้เลือดของคนหนึ่งเข้าสู่ร่างกายอีกคน แม้ไม่เห็นคราบเลือด จึงมีโอกาสส่งต่อ HIV ไวรัสตับอักเสบบี ไวรัสตับอักเสบซี และการติดเชื้ออื่นได้
หากเพิ่งเกิดเหตุ ไม่ต้องโทษตัวเองและไม่ต้องรออาการ ให้ขอประเมิน PEP สำหรับ HIV โดยเร็วที่สุดและไม่เกิน 72 ชั่วโมง บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการประเมินเฉพาะบุคคล และไม่ควรซื้อหรือแบ่งยาป้องกัน ยาปฏิชีวนะ หรือยาต้านไวรัสใช้เอง
อุปกรณ์ใดไม่ควรใช้ร่วมกัน
ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่เข็มอย่างเดียว เลือดอาจติดอยู่ในกระบอกฉีดยา ภาชนะผสมยา อุปกรณ์กรอง น้ำที่ใช้เตรียมยา หรืออุปกรณ์อื่นที่สัมผัสเลือด การล้างให้ดูสะอาดไม่เท่ากับอุปกรณ์ใหม่ที่ปลอดเชื้อ
หลักที่ปลอดภัยที่สุดคือใช้อุปกรณ์ใหม่ของตนเองทุกครั้ง ไม่ส่งต่ออุปกรณ์ที่ใช้แล้ว และทิ้งในภาชนะทนแทงที่ปิดได้ตามระบบรับทิ้งในพื้นที่ ไม่จับหรือสวมปลอกเข็มที่ใช้แล้วด้วยมือเปล่าหากหลีกเลี่ยงได้
ถ้าเพิ่งใช้เข็มร่วมกัน ควรทำอย่างไร
- หยุดใช้อุปกรณ์ชิ้นนั้นร่วมกัน และเก็บให้พ้นจากการแทงผู้อื่น
- หากมีรอยแทงหรือตำแหน่งเปื้อนเลือด ให้ล้างด้วยน้ำและสบู่อย่างอ่อนโยน
- ไม่บีบ กรีด ดูดแผล หรือเทน้ำยาฟอกขาว แอลกอฮอล์ หรือสารกัดผิวลงในแผล
- ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลทันทีเพื่อประเมิน HIV PEP หากเหตุยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง
- แจ้งวันเวลา อุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกัน ประวัติวัคซีนตับอักเสบบี และยาที่ใช้อยู่ตามจริง
ไม่ควรรอผลตรวจของอีกคนก่อนขอ PEP เพราะเวลามีผลต่อการเริ่มยา ผู้ให้บริการจะประเมินลักษณะการสัมผัสและวางแผนตรวจ หากเหตุเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว ยังควรไปตรวจและรับคำแนะนำเรื่องการติดตาม
ต้องตรวจเฉพาะ HIV หรือไม่
ไม่เฉพาะ HIV การใช้เข็มร่วมกันอาจเกี่ยวข้องกับไวรัสตับอักเสบบีและซี รวมถึงการติดเชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนังหรือในกระแสเลือด ผู้ให้บริการอาจตรวจพื้นฐาน นัดตรวจซ้ำ และทบทวนวัคซีนตับอักเสบบีตามประวัติของแต่ละคน
ปัจจุบันไม่มี PEP สำหรับไวรัสตับอักเสบซีแบบเดียวกับ HIV การตรวจตามนัดจึงสำคัญ ส่วนการดูแลตับอักเสบบีขึ้นกับภูมิคุ้มกันเดิม วัคซีน และรายละเอียดของเหตุ ไม่ควรซื้อวัคซีนหรือยามาใช้เองจากคำแนะนำออนไลน์
อาการใดควรรับการช่วยเหลือเร็ว
- บริเวณฉีดบวมแดง ร้อน ปวดมาก มีหนอง หรือมีเส้นแดงลาม
- มีไข้ หนาวสั่น หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก สับสน หรืออ่อนแรงผิดปกติ
- ง่วงมาก ปลุกไม่ตื่น หายใจช้าหรือหยุดหายใจ ซึ่งอาจเป็นภาวะใช้สารเกินขนาด
หากสงสัยภาวะฉุกเฉิน ให้โทร 1669 หรือขอคนใกล้ตัวช่วยทันที อาการเหล่านี้ไม่ใช้ยืนยัน HIV แต่ต้องได้รับการประเมินโดยเร็ว
ลดความเสี่ยงในครั้งต่อไปอย่างไร
- ใช้อุปกรณ์ใหม่และเป็นของตนเองทุกครั้ง รวมถึงอุปกรณ์เตรียมยา
- ใช้บริการเข็มและกระบอกฉีดยาสะอาดหรือบริการลดอันตรายที่เข้าถึงได้ในพื้นที่
- ตรวจ HIV และไวรัสตับอักเสบตามแผนที่เหมาะกับเหตุสัมผัส
- ถามเรื่อง PrEP หากมีโอกาสสัมผัส HIV ซ้ำ และถามเรื่องวัคซีนตับอักเสบบี
- หากต้องการลดหรือหยุดใช้สาร ขอการดูแลที่ไม่ตีตราได้ แต่ไม่จำเป็นต้องรอให้หยุดสารก่อนจึงจะรับบริการป้องกัน
การลดอันตรายช่วยป้องกันการติดเชื้อและการเสียชีวิต ไม่ใช่การสนับสนุนให้ใช้สาร ผู้รับบริการควรได้รับข้อมูล อุปกรณ์ และการดูแลโดยรักษาความลับและไม่ถูกตัดสิน
อ่านต่อได้ที่ PEP หลังเหตุที่อาจสัมผัส HIV และ การตรวจ HIV และการอ่านผล
คำถามที่พบบ่อย
ไม่เห็นเลือดบนเข็ม แปลว่าปลอดภัยหรือไม่
สรุปเช่นนั้นไม่ได้ เลือดปริมาณเล็กน้อยอาจมองไม่เห็น หากมีการใช้ร่วมกันควรขอประเมินตามเวลาและลักษณะของเหตุ
ล้างเข็มแล้วใช้ร่วมกันได้ไหม
อุปกรณ์ใหม่ที่ปลอดเชื้อและเป็นของตนเองปลอดภัยกว่า การล้างไม่รับประกันว่าจะกำจัดเชื้อทั้งหมดและอาจเกิดข้อผิดพลาดได้
ตรวจทันทีแล้วผลลบ จบการติดตามได้หรือไม่
ผลตรวจทันทีอาจเป็นข้อมูลพื้นฐาน แต่ยังไม่ตัดเหตุที่เพิ่งเกิด เพราะอยู่ในช่วงตรวจพบ ควรตรวจซ้ำตามชนิดการตรวจและแผนของบริการ
สรุปการใช้เข็มร่วมกัน
อุปกรณ์ฉีดและเตรียมยาที่ใช้ร่วมกันอาจส่งต่อเชื้อทางเลือด หากเพิ่งเกิดเหตุให้ล้างผิวอย่างอ่อนโยน ไม่บีบหรือใช้สารกัดผิว และขอประเมิน HIV PEP ภายใน 72 ชั่วโมง ควรประเมินไวรัสตับอักเสบและใช้บริการอุปกรณ์สะอาดโดยไม่ต้องรอให้เกิดอาการ