โลนหรือเหาโลน เป็นแมลงขนาดเล็กที่เกาะตามขนหยาบของร่างกาย มักพบที่ขนบริเวณอวัยวะเพศและแพร่ผ่านการสัมผัสใกล้ชิด โดยเฉพาะการสัมผัสผิวหนังระหว่างกิจกรรมทางเพศ การติดโลนไม่ได้แปลว่าไม่สะอาดหรือมีคู่นอนหลายคน

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจเฉพาะบุคคล ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด ใช้ซ้ำ หรือปรับยาฆ่าเหาเอง โดยเฉพาะบริเวณตา คิ้ว ขนตา ผิวที่มีแผล การตั้งครรภ์ หรือในเด็ก ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรช่วยเลือกวิธีที่เหมาะสม

โลนหรือเหาโลนติดต่ออย่างไร

โลนเคลื่อนจากขนของคนหนึ่งไปสู่อีกคนเมื่อมีการสัมผัสใกล้ชิด การสอดใส่ไม่ใช่เงื่อนไขเดียว จึงยังแพร่ได้แม้ใช้ถุงยาง เพราะถุงยางไม่ครอบคลุมขนและผิวหนังทั้งหมด

การแพร่ผ่านเสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องนอนที่เพิ่งสัมผัสอาจเกิดได้ แต่พบได้น้อยกว่า โลนอยู่ห่างจากร่างกายคนได้ไม่นาน การติดจากโถส้วมจึงไม่น่าเป็นไปได้และไม่ควรใช้เรื่องความสะอาดของห้องน้ำมาตีตราผู้ที่มีอาการ

อาการที่อาจพบ

คันบริเวณขนหัวหน่าว ขาหนีบ หรือขนหยาบบริเวณอื่น
เห็นตัวแมลงเล็ก ๆ เคลื่อนอยู่ใกล้โคนขน
เห็นไข่ติดแน่นกับเส้นขนและปัดออกยาก
มีรอยแดง รอยเกา หรือจุดสีคล้ำเล็ก ๆ บนผิว

อาการคันอาจมาจากผื่นแพ้ เชื้อรา หิด รูขุมขนอักเสบ หรือสาเหตุอื่น ไข่โลนอาจคล้ายรังแคหรือเศษผลิตภัณฑ์ จึงควรยืนยันว่าพบตัวหรือไข่ที่มีลักษณะเข้าได้ก่อนรักษา

บริเวณใดต้องระวังเป็นพิเศษ

โลนอาจพบที่ขนรักแร้ หน้าอก หนวด เครา คิ้ว หรือขนตาได้ หากอยู่บริเวณตาหรือขนตา ไม่ควรใช้ยาสำหรับผิวบริเวณอวัยวะเพศมาทา เพราะอาจทำอันตรายต่อดวงตา ควรไปพบแพทย์ โดยเฉพาะเด็กที่พบโลนบริเวณขนตา

หากมีหนอง บวมแดงลาม ปวดมาก มีไข้ หรือแผลจากการเกาไม่หาย ควรเข้ารับการประเมินเรื่องการติดเชื้อที่ผิวหนังร่วมด้วย

รักษาโลนอย่างไร

การรักษามักใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดเหาที่เหมาะกับตำแหน่งและผู้ใช้ ต้องทำตามฉลากหรือคำแนะนำของผู้ให้บริการอย่างเคร่งครัด ไม่ควรเพิ่มปริมาณ ทิ้งไว้นานขึ้น หรือใช้ซ้ำเร็วขึ้น เพราะอาจทำให้ผิวไหม้ ระคายเคือง หรือเกิดพิษ

หลังรักษา อาจต้องใช้หวีละเอียดหรือเล็บที่สะอาดนำไข่ที่ยังติดออกตามคำแนะนำ อาการคันอาจคงอยู่ระยะหนึ่งแม้แมลงตายแล้ว จึงไม่ควรทายาซ้ำทันทีเพราะยังคัน หากยังเห็นตัวมีชีวิตหรืออาการไม่ดีขึ้น ให้กลับไปปรึกษาเพื่อยืนยันวิธีใช้และสาเหตุ

ต้องโกนขนหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องโกนขนเพื่อรักษาโลน การโกนอาจทำให้เกิดแผล ระคายเคือง และไม่กำจัดตัวหรือไข่ที่อยู่บริเวณอื่น หากต้องการตัดขนเพื่อความสะดวก ควรถามผู้ให้บริการและหลีกเลี่ยงการทำให้ผิวเป็นแผล

จัดการเสื้อผ้าและเครื่องนอนอย่างไร

ซักเสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว และเครื่องนอนที่เพิ่งสัมผัสตามคำแนะนำบนฉลากยาหรือของใช้
ใช้ความร้อนในการอบเมื่อเนื้อผ้ารองรับ
ของที่ซักไม่ได้ให้แยกใส่ถุงปิดสนิทตามระยะเวลาที่ผู้ให้บริการหรือฉลากแนะนำ
ไม่ฉีดยาฆ่าแมลงในห้อง ที่นอน หรือบนร่างกาย
ไม่ใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องนอนร่วมกันจนจัดการครบ

ไม่จำเป็นต้องพ่นสารเคมีทั่วบ้าน เพราะเพิ่มการสัมผัสสารโดยไม่ช่วยมากกว่าการจัดการของที่สัมผัสใกล้ชิด

คู่ควรทำอย่างไร

ผู้ที่มีการสัมผัสใกล้ชิดในช่วงที่ผ่านมาอาจต้องได้รับการตรวจและรักษาตามคำแนะนำ แม้ยังไม่คัน เพื่อช่วยลดการติดกลับไปมา ช่วงเวลาที่ต้องย้อนแจ้งคู่ให้คลินิกหรือเภสัชกรช่วยกำหนดตามข้อมูลของแต่ละคน

หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์และการใช้ผ้าร่วมกันจนทั้งสองฝ่ายจัดการตามแผนครบและไม่พบตัวมีชีวิต การคุยกับคู่ควรใช้ภาษาที่ไม่กล่าวโทษ เช่น “พบโลนซึ่งแพร่จากการสัมผัสใกล้ชิดได้ อยากให้ตรวจและรักษาพร้อมกัน”

ต้องตรวจ STI ด้วยไหม

โลนไม่ได้ทำให้เกิด HIV ซิฟิลิส หรือหนองในโดยตรง และรอยเกาไม่ได้ใช้บอกว่ารับ HIV แล้ว แต่เพราะอาจแพร่ระหว่างกิจกรรมทางเพศ จึงเป็นโอกาสทบทวนเหตุการณ์และตรวจ STI ตามตำแหน่งสัมผัสเมื่อเหมาะสม

ไม่จำเป็นต้องเหมารวมว่าทุกคนที่มีโลนมีโรคอื่น ผู้ให้บริการจะพิจารณาจากวันที่สัมผัส อาการ วิธีป้องกัน และประวัติการตรวจ หากมีเหตุเสี่ยง HIV ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ขอประเมิน PEP โดยเร็ว

อ่านเพิ่มได้ที่ การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และ อาการคันบริเวณอวัยวะเพศมีสาเหตุอะไรได้บ้าง

สิ่งที่ไม่ควรทำ

ไม่ใช้น้ำมันก๊าด ยาฆ่าแมลง สเปรย์กำจัดแมลง หรือสารเคมีในบ้านกับผิว
ไม่ใช้ยาสำหรับสัตว์หรือยาของคนอื่น
ไม่ทายาซ้ำถี่ขึ้นเพราะยังคัน
ไม่ใช้ยาบริเวณตา คิ้ว หรือขนตาเอง
ไม่กล่าวโทษคู่หรือสรุปเรื่องความสัมพันธ์จากการพบโลน

คำถามที่พบบ่อย

ติดโลนเพราะไม่สะอาดใช่ไหม

ไม่ใช่ โลนแพร่จากการสัมผัสใกล้ชิดและเกิดกับใครก็ได้ การอาบน้ำปกติไม่สามารถป้องกันหรือกำจัดโลนได้ทั้งหมด

ถุงยางป้องกันโลนได้ไหม

ช่วยป้องกัน STI หลายชนิด แต่ป้องกันโลนได้ไม่ทั้งหมด เพราะยังมีการสัมผัสขนและผิวหนังที่อยู่นอกบริเวณถุงยาง

รักษาแล้วแต่ยังคัน แปลว่ายังมีโลนไหม

ไม่เสมอ อาการคันอาจคงอยู่หลังรักษา ควรดูว่ามีตัวมีชีวิตหรือไม่และขอคำแนะนำก่อนใช้ยาซ้ำ

สรุปการดูแลโลน

โลนแพร่ผ่านการสัมผัสใกล้ชิดและไม่เกี่ยวกับความสะอาดหรือจำนวนคู่ การรักษาต้องใช้ผลิตภัณฑ์ให้ถูกตำแหน่งและตามคำแนะนำ จัดการเสื้อผ้ากับเครื่องนอน ดูแลคู่พร้อมกัน และไม่โกนขนหรือใช้สารเคมีรุนแรงเอง

โลนหรือเหาโลน: อาการ การรักษา และการดูแลคู่โดยไม่ตีตรา