โภชนาการสำหรับผู้อยู่กับ HIV ไม่จำเป็นต้องเป็นอาหารพิเศษหรือผลิตภัณฑ์ราคาแพง หลักสำคัญคือกินให้หลากหลาย ปริมาณเหมาะกับร่างกาย เลือกอาหารสะอาด และใช้ยาต้าน HIV อย่างต่อเนื่องตามแผน
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการประเมินจากแพทย์ นักกำหนดอาหาร หรือเภสัชกร โดยเฉพาะเมื่อมีโรคไต โรคตับ เบาหวาน ตั้งครรภ์ น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว หรือกินอาหารลำบาก
โภชนาการสำหรับผู้อยู่กับ HIV มีหลักอย่างไร
- กินอาหารหลายกลุ่ม ไม่เน้นอาหารชนิดเดียว
- มีผัก ผลไม้ โปรตีน และแหล่งคาร์โบไฮเดรตที่เหมาะกับสุขภาพ
- เลือกไขมันไม่อิ่มตัวและลดอาหารที่หวาน เค็ม หรือแปรรูปมาก
- ดื่มน้ำสะอาดให้เหมาะกับกิจกรรมและคำแนะนำเฉพาะโรค
- สังเกตน้ำหนัก ความอยากอาหาร และอาการทางทางเดินอาหาร
ปริมาณพลังงานและโปรตีนไม่มีตัวเลขเดียวที่เหมาะกับทุกคน เพราะขึ้นกับอายุ น้ำหนัก กิจกรรม ภาวะเจ็บป่วย และเป้าหมายสุขภาพ หากน้ำหนักลดหรือเพิ่มเร็ว ควรให้ทีมดูแลประเมินแทนการใช้สูตรจากอินเทอร์เน็ต
ต้องกินอาหารเสริมหรือไม่
คนส่วนใหญ่ควรเริ่มจากอาหารที่หลากหลาย อาหารเสริมไม่ได้รักษา HIV และผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่า “เพิ่มภูมิ” อาจไม่มีหลักฐาน บางชนิดมีน้ำตาลสูง ปนเปื้อน หรือรบกวนยาต้าน HIV และยาประจำ
ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาและอาหารเสริมเอง นำฉลากหรือรูปถ่ายของวิตามิน สมุนไพร ผงโปรตีน และผลิตภัณฑ์ทั้งหมดให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจสอบก่อนใช้
อาหารกับยาต้าน HIV ต้องระวังอะไร
ยาบางชนิดต้องใช้พร้อมอาหาร บางชนิดอาจมีข้อควรระวังกับยาลดกรด แร่ธาตุ สมุนไพร หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ให้ยึดฉลากและคำแนะนำที่ได้รับสำหรับยาของตนเอง ไม่ควรใช้กฎของยาคนอื่น
หากคลื่นไส้ ท้องเสีย กินไม่ได้ หรืออาเจียนหลังใช้ยา ให้จดเวลาและติดต่อคลินิก อย่าเพิ่มยาเป็นสองเท่าหรือหยุดยาเอง
ความปลอดภัยของอาหารสำคัญอย่างไร
เชื้อจากอาหารและน้ำอาจทำให้เจ็บป่วยได้ โดยเฉพาะช่วงที่ภูมิคุ้มกันยังอ่อนแอ ใช้หลักง่าย ๆ คือ ล้างมือและอุปกรณ์ แยกของดิบออกจากอาหารพร้อมกิน ปรุงให้สุก และเก็บอาหารที่เสียง่ายในอุณหภูมิที่เหมาะสม หลีกเลี่ยงเนื้อ ไข่ อาหารทะเล หรือนมที่ดิบและไม่ผ่านการฆ่าเชื้อ
เมื่อไรควรขอคำปรึกษาเร็วขึ้น
- น้ำหนักลดหรือเพิ่มเร็วโดยไม่ได้ตั้งใจ
- กลืนลำบาก แผลในปาก หรือกินอาหารไม่ได้
- อาเจียนหรือท้องเสียต่อเนื่อง
- เวียนศีรษะ อ่อนแรง หรือมีสัญญาณขาดน้ำ
- ต้องจำกัดอาหารจากโรคไต ตับ เบาหวาน หรือโรคหัวใจ
หากมีไข้สูง สับสน เป็นลม หายใจลำบาก อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ หรืออาการทรุดเร็ว ให้ไปฉุกเฉิน ไม่ต้องรอวันนัด
อ่านต่อได้ที่ ความหมายของผล CD4 และ การดูแลต่อเนื่องและ U=U
คำถามที่พบบ่อย
ต้องกินโปรตีนมากกว่าคนทั่วไปหรือไม่
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ความต้องการขึ้นกับสุขภาพ น้ำหนัก และกิจกรรม หากมีภาวะผอม กล้ามเนื้อลด หรือโรคไต ควรประเมินเป็นรายบุคคล
มีอาหารที่รักษา HIV ได้ไหม
ไม่มีอาหารหรืออาหารเสริมที่ใช้แทนยาต้าน HIV ได้ อาหารช่วยสนับสนุนสุขภาพโดยรวม แต่การควบคุมไวรัสต้องอาศัยการรักษาตามแผน
กินไม่ได้เพราะผลข้างเคียงควรหยุดยาไหม
ไม่ควรหยุดเอง ให้ติดต่อทีมดูแลเพื่อประเมินอาการและหาวิธีที่ปลอดภัย
สรุป
อาหารที่หลากหลาย สะอาด และเหมาะกับสุขภาพสำคัญกว่าสูตรตายตัวหรืออาหารเสริมราคาแพง หากน้ำหนักหรือการกินเปลี่ยน ควรขอคำแนะนำเฉพาะบุคคลโดยไม่หยุดหรือปรับยาเอง