ตรวจเอชไอวีด้วยตนเองแบบมีคนช่วยทางวิดีโอคอลทำได้ แนวทางการจัดบริการตรวจคัดกรองเอชไอวีด้วยตนเองของกรมควบคุมโรค ที่ลงเว็บเมื่อพฤศจิกายน 2565 เรียกรูปแบบนี้ว่าแบบมีผู้ให้คำชี้แนะ คือมีเจ้าหน้าที่หรืออาสาสมัครคอยสังเกตและแนะนำเมื่อมีข้อสงสัย ระหว่างที่คุณเก็บตัวอย่าง ตรวจ และอ่านผลเอง ทำได้ทั้งเจอตัว ทางโทรศัพท์ และวิดีโอคอล และคุณไม่จำเป็นต้องบอกผลให้คนช่วยรู้
ผู้เขียนไม่พบรายชื่อหน่วยบริการที่จัดแบบวิดีโอคอลในแหล่งที่เปิดอ่าน ให้ถามหน่วยบริการที่ให้ชุดตรวจ และผลมีปฏิกิริยาต้องตรวจยืนยันที่สถานพยาบาล ตามแนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568
ตรวจเอชไอวีด้วยตนเองแบบมีคนช่วย ต่างจากตรวจเองล้วนตรงไหน
แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองฉบับนี้แบ่งเป็นสองแบบ แบบไม่มีผู้ให้คำชี้แนะ คือใช้ชุดตรวจเองอย่างอิสระ อาจมีตัวช่วยทางอ้อม เช่น คลิปสาธิตหรือสายด่วน ส่วนแบบมีผู้ให้คำชี้แนะ การชี้แนะครอบคลุม เช่น
- สาธิตวิธีใช้ชุดตรวจ และอธิบายวิธีอ่านผล
- ให้การปรึกษาทั้งก่อนและหลังตรวจ
- บอกช่องทางและสถานที่ตรวจยืนยันผล ไม่ว่าผลจะเป็นแบบใด รวมถึงบริการป้องกันและดูแลรักษา
- ให้การปรึกษาด้านจิตสังคม
ทั้งสองแบบ คนตรวจเป็นคนเก็บตัวอย่าง อ่าน และแปลผลเอง แนวทางจึงเขียนว่าคนให้คำชี้แนะไม่จำเป็นต้องเป็นแพทย์ พยาบาล หรือนักเทคนิคการแพทย์
แบบวิดีโอคอล แนวทางไทยเล่าขั้นตอนไว้อย่างไร
แนวทางเล่มเดียวกันมีผังการจัดบริการของระบบบริการให้การปรึกษาออนไลน์ที่กรมควบคุมโรคพัฒนาขึ้น เส้นทางของคนที่ต้องการคนช่วยย่อได้ดังนี้
- นัดผ่านระบบ แล้วรับการปรึกษาก่อนตรวจทางออนไลน์หรือที่หน่วยบริการ จากองค์กรภาคประชาสังคมที่ผ่านการอบรมการใช้ชุดตรวจ หรือเจ้าหน้าที่สุขภาพชุมชน
- ถ้ายินดีตรวจ นัดวันจัดส่งชุดตรวจ
- ถ้าต้องการคนช่วย นัดเวลา ให้ความยินยอม แล้วตรวจพร้อมคนช่วยผ่าน Zoom หรือวิดีโอคอลของไลน์
- หลังตรวจ รับการปรึกษาทางออนไลน์หรือที่หน่วยบริการ
เรื่องที่ผังให้คุยกัน เช่น ชุดตรวจ วิธีตรวจและอ่านผล การตรวจยืนยัน ระยะฟักตัวหรือช่วงที่ผลอาจยังไม่ขึ้นแม้ได้รับเชื้อแล้ว และความพร้อมก่อนตรวจ ผังนี้เป็นของตอนที่แนวทางลงเว็บในปี 2565 ผู้เขียนยืนยันไม่ได้ว่าระบบยังเปิดนัดแบบนี้อยู่หรือไม่
ต้องบอกผลคนช่วยไหม และความลับในวิดีโอคอลมีข้อจำกัดตรงไหน
ไม่ต้องบอกก็ได้ แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองเขียนว่าผู้ใช้บริการไม่จำเป็นต้องบอกผลตรวจ แต่ผู้ให้คำชี้แนะควรให้คำแนะนำหรือส่งต่อเพื่อรับบริการต่อไป หลักสูตรการโค้ชและการปรึกษาเพื่อตรวจเอชไอวีด้วยชุดตรวจคัดกรองเอชไอวีด้วยตนเอง ที่กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (กองโรคเอดส์ฯ) พิมพ์เมื่อกันยายน 2565 เขียนว่าการตรวจแบบนี้อาจต้องแจ้งความยินยอมให้คนช่วยทำหน้าที่ระหว่างตรวจ คนตรวจมีสิทธิเก็บผลไว้กับตัวเอง และเลือกรับหรือไม่รับการปรึกษาก็ได้
หลักสูตรเดียวกันปรับหลักจริยธรรมของการปรึกษาออนไลน์มาจากองค์กรวิชาชีพในสหรัฐอเมริกา และวางไว้ว่าผู้ให้การปรึกษาควรชี้แจงข้อจำกัดเรื่องความลับ เช่น การยืนยันตัวตน ความปลอดภัยของแอปพลิเคชัน การบันทึกการสื่อสาร และการส่งต่อข้อมูล ซึ่งต้องผ่านความยินยอมของผู้รับบริการ ผู้เขียนแนะนำให้ถามหน่วยบริการก่อนนัด เช่น
- ใช้แอปอะไร มีการบันทึกการสนทนาไหม
- ต้องเปิดกล้องหรือแสดงตัวตนแค่ไหน
- ถ้าผลมีปฏิกิริยา จะไปตรวจยืนยันที่ไหน และติดต่อกันต่อทางไหน
- มีค่าใช้จ่ายไหม
ผู้เขียนแนะนำให้เลือกห้องที่ไม่มีคนอื่นได้ยิน ใช้โทรศัพท์ของตัวเอง และตกลงกับคนช่วยก่อนว่าตอนอ่านผล คุณจะหันกล้องให้เห็นหรือไม่ ถ้าคนที่จะตรวจคือคู่ของคุณ อ่านต่อได้ที่ ส่งชุดตรวจเอชไอวีให้คู่ไปตรวจเอง ทำได้ไหม
หลังวางสาย ผลแต่ละแบบต้องทำอะไรต่อ
แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 กำหนดว่าผลจากชุดตรวจด้วยตนเองเป็นผลคัดกรองเบื้องต้นเท่านั้น
- ผลมีปฏิกิริยา ให้ตรวจยืนยันที่สถานพยาบาล ถ้ายืนยันว่าเป็นบวก ให้เข้าสู่ระบบดูแลรักษา
- ผลไม่มีปฏิกิริยา ให้เชื่อมต่อบริการป้องกัน และตรวจซ้ำถ้ายังมีความเสี่ยงต่อเนื่องหรือเพิ่งเสี่ยงมาไม่นาน ผู้เขียนแนะนำให้ถามเจ้าหน้าที่เรื่องวันตรวจซ้ำ
- ผลอ่านไม่ได้ แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองที่ลงเว็บปี 2565 ให้ตรวจซ้ำด้วยชุดใหม่ หรือไปตรวจที่หน่วยบริการสุขภาพ
แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 เตือนว่าผลอาจคลาดเคลื่อนได้ทั้งบวกปลอมและลบปลอม ถ้าทำไม่ตรงขั้นตอน หรือจากปัจจัยอื่น เช่น การตรวจในระยะฟักตัว และไม่แนะนำให้ผู้มีเชื้อเอชไอวีที่ทราบสถานะและกินยาต้านไวรัสอยู่ใช้ชุดตรวจนี้ เพราะอาจได้ผลลบปลอมแล้วเข้าใจผิดว่าหายแล้ว
แนวทางการจัดบริการยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อเอชไอวี (เพร็พ) ของไทยปี 2568 เขียนว่าบริการเพร็พทางไกลใช้ชุดตรวจด้วยตนเองในการเริ่มและติดตามเพร็พได้ตามดุลพินิจของแพทย์ แต่เล่มเดียวกันยังไม่แนะนำให้ใช้ชุดตรวจด้วยตนเองในการเริ่มและติดตามเพร็พชนิดฉีด ผู้เขียนแนะนำให้ถามแพทย์ว่าเพร็พที่ใช้อยู่ตรวจแบบไหนได้ อ่านต่อได้ที่ ต่อ PrEP ผ่านเทเลเฮลท์ ใช้ชุดตรวจ HIV ที่บ้านได้ไหม
คำถามที่พบบ่อย
ต้องเปิดกล้องให้คนช่วยเห็นตลอดการตรวจไหม
แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองของกรมควบคุมโรคที่ลงเว็บปี 2565 เขียนว่าการชี้แนะทางไกลทำทางโทรศัพท์ได้ด้วย ส่วนการเปิดกล้องตลอดหรือไม่ ผู้เขียนไม่พบในแหล่งที่เปิดอ่าน ให้ตกลงกับหน่วยบริการก่อนนัด
คนที่ช่วยทางวิดีโอคอลต้องเป็นแพทย์ไหม
ไม่จำเป็น แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองของกรมควบคุมโรคที่ลงเว็บปี 2565 เขียนว่าเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่ผ่านการอบรม หรืออาสาสมัครภาคประชาสังคมที่ได้รับการอบรมและรับรองทำได้
ถ้าบอกคนช่วยว่าผลมีปฏิกิริยา ขั้นต่อไปคืออะไร
ผังของแนวทางบริการตรวจด้วยตนเองของกรมควบคุมโรคที่ลงเว็บปี 2565 วางจุดบอกผลไว้ตอนรับการปรึกษาหลังตรวจ ถ้าผลมีปฏิกิริยา ให้ประสานส่งต่อไปตรวจยืนยันที่สถานบริการสาธารณสุข ส่วนคนที่ไม่บอกผล ผังให้แนะนำการดูแลป้องกันและแหล่งสนับสนุนเผื่อต้องการความช่วยเหลือ ไม่ว่าจะบอกผลคนช่วยหรือไม่ แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 ให้ผลมีปฏิกิริยาตรวจยืนยันที่สถานพยาบาล
เพิ่งมีเหตุที่อาจสัมผัสเชื้อ นัดวิดีโอคอลตรวจเลยได้ไหม
แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 เตือนว่าการตรวจในระยะฟักตัวอาจได้ผลลบปลอม ส่วนยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อหรือเป๊ป (PEP) แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ให้เริ่มเมื่อมีข้อบ่งชี้โดยเร็วที่สุด อย่างช้าไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส ถ้าเลยแล้ว ให้แพทย์ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อและพิจารณาเป็นราย ๆ ไป ผู้เขียนแนะนำว่าอย่ารอนัดตรวจ ให้ไปพบแพทย์เรื่องเป๊ปโดยเร็วที่สุด ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์
ถ้ามีคนบังคับให้ตรวจหรือให้ส่งผลให้ดู ทำอย่างไร
แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองของกรมควบคุมโรคที่ลงเว็บปี 2565 เขียนถึงการบังคับให้ตรวจไว้เป็นข้อพึงระวังเชิงสังคม เช่น คู่ยืนยันให้ตรวจก่อนมีเพศสัมพันธ์ สถานบริการทางเพศให้พนักงานหรือแขกส่งผลก่อนใช้บริการ และการให้ผู้สมัครงานตรวจตอนสมัคร แนวทางเดียวกันเขียนว่าการตรวจเอชไอวีไม่ว่าวิธีใดต้องได้รับความยินยอมของผู้ถูกตรวจเอง ระบบปกป้อง (CRS) ที่ผู้เขียนเปิดดูเมื่อ 24 ตุลาคม 2569 รับแจ้งเหตุกรณีถูกบังคับตรวจเอชไอวี และกรณีถูกเปิดเผยสถานะเอชไอวี
สรุป
- แนวทางบริการตรวจด้วยตนเองของกรมควบคุมโรคที่ลงเว็บปี 2565 วางการตรวจแบบมีผู้ให้คำชี้แนะไว้ ทั้งเจอตัว ทางโทรศัพท์ และวิดีโอคอล คนตรวจยังอ่านและแปลผลเอง
- แนวทางเดียวกันเขียนว่าคุณไม่จำเป็นต้องบอกผลให้คนช่วยรู้ ผู้เขียนแนะนำให้ถามเรื่องการบันทึกการสนทนาก่อนเริ่ม
- ตามแนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 ผลมีปฏิกิริยาต้องตรวจยืนยันที่สถานพยาบาล
- ถ้าเพิ่งมีเหตุที่อาจสัมผัสเชื้อ ผู้เขียนแนะนำว่าอย่ารอนัดวิดีโอคอล ไปพบแพทย์เรื่องเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์
อ่านเรื่องการเลือกวิธีป้องกันต่อได้ที่หน้า ป้องกัน HIV ให้เหมาะกับชีวิตจริง ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- แนวทางการจัดบริการตรวจคัดกรองเอชไอวีด้วยตนเอง ประเทศไทย กองโรคเอดส์ฯ กรมควบคุมโรค (ลงเว็บ 7 พฤศจิกายน 2565)
- หลักสูตรการโค้ชและการปรึกษาเพื่อตรวจเอชไอวีด้วยชุดตรวจคัดกรองเอชไอวีด้วยตนเอง กองโรคเอดส์ฯ (พิมพ์กันยายน 2565)
- แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการตรวจติดตามการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ปี 2568 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการจัดบริการยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2568 กองโรคเอดส์ฯ
- ระบบปกป้อง (Crisis Response System) หน้าแรก (เปิดดู 24 ตุลาคม 2569)